Przezwisko jako kategoria antroponimiczna w opowiadaniach Szukszyna

Streszczenie

Przezwiska, jako najbardziej wyrazisty wykładnik środowiskowego aspektu prozy wiejskiej, zajmują istotne miejsce w warstwie onomastycznej opowiadań Wasilija M. Szukszyna, stanowiąc ważny element imiennej prezentacji bohaterów, ważniejszy nawet niż nazwy oficjalne, które niejednokrotnie w analizowanych utworach pełnią funkcję uzupełniającego środka nominacji. Dzięki temu zabiegowi pisarz zwraca uwagę na tradycję nadawania przezwisk i posługiwania się nimi w życiu codziennym przez małe, zamknięte społeczności, które identyfikują swoich członków za pomocą antroponimów utworzonych zgodnie z powszechnie obowiązującą normą, będącą cechą szczególną ich języka mówionego. Celem niniejszego artykułu jest opisanie specyfiki funkcjonowania antroponimów przezwiskowych w twórczości Szukszyna oraz ukazanie wpływu, jaki te szczególnego rodzaju nazwy osobowe mają na interpretację tekstu literackiego. Wiąże się to z koniecznością odczytania perspektywy narracyjnej w poddanych analizie opowiadaniach, a także wyjścia poza tradycyjne ujęcia onomastykonu i sięgnięcia po interdyscyplinarne instrumentarium badawcze właściwe stylistyce oraz lingwistyce kulturowej. Z przeprowadzonej analizy wynika, że przezwiska, jako środki ogólnie rozumianej charakterystyki postaci, występujące w badanym materiale również w funkcji tytułotwórczej, mają określony potencjał semantyczno-kulturowy. Użyty w tytule antroponim z jednej strony wykazuje ścisłą korelację ze strukturą znaczeniową opatrzonego nim utworu (tworzy nowe sensy dzięki kontekstom, w których się pojawia oraz wyrazom, z którymi się łączy), z drugiej — może funkcjonować poza nim, jako część składowa dziedzictwa kulturowego danej wspólnoty językowej. W procesie odczytywania znaczenia danej nazwy kluczowa jest wiedza językowo-kulturowa odbiorcy tekstu.