Nazwy własne w kulturze ezoteryzmu (na materiale polskiej prasy przedwojennej 1919-1939):

Artykuł ma charakter onomastyczno-kulturoznawczy. Jego głównym celem jest opis związków pomiędzy warstwą nazewniczą artykułów opublikowanych w sześciu polskich, międzywojennych (1919–1939) czasopismach ezoterycznych Śląska Cieszyńskiego (Hejnał, Lotos, Odrodzenie, Teozofia, Wiedza Duchowa, Wyzwolenie) a cechami nurtu kulturowego nazywanego ezoteryzmem. W badaniu tym poszukuje się onimicznych wykładników kultury ezoteryzmu (w jego europejskim i polskim/lokalnym wydaniu). Ramę konceptualną pracy stanowi symboliczno-hermeneutyczna koncepcja kultury. Postawione zostały pytania dotyczące m.in.: zdolności nazw własnych do symbolizacji idei kulturowych (zwłaszcza idei ezoterycznych) i obecności określonych mechanizmów tekstowych, które tej zdolności do symbolizowania sprzyjają.
Badanie ma charakter jakościowy. Analizie i interpretacji tekstologiczno-dyskursologicznej podlegały nazwy własne oraz mechanizmy tekstowe, w których biorą one udział (np. wyliczenia onimiczne, anonimia funkcjonalna), oraz zdolności do symbolizowania niektórych idei ezoterycznych (takich jak: synkretyzm różnych religii, temporalizm, rozwój duchowy, ambicja osiągnięcia statusu „nowej nauki”). Nazwy własne, mimo niewysokiej frekwencji, okazały się być wykładnikami cech ideologii i kultury ezoteryzmu. Ich wysoki stopień symboliczności (jak w przypadku tytułów czasopism czy wyliczeń onimicznych) wskazuje na podstawowe dla ezoteryzmu założenie, że świat jest przeniknięty ukrytymi znakami, które wskazują na duchowe prawdy.

https://doi.org/10.17651/ONOMAST.69.16

PDF (Polski)

Bibliografia

Bugheşiu, A. (2017). Onomastics and the occult: Names of tarot cards. W: O. Felecan (red.), Proceedings of the Fourth International Conference on Onomastics “Name and Naming”: Sacred and Profane in Onomastics (s. 714–722). Cluj-Napoca: Editura Mega, Editura Argonaut.

Bugheşiu, A. (2019). Semantics of names of tarot cards. W: O. Felecan (red.), Onomastics between sacred and profane (s. 345–353). Wilmington, DE, USA / Malaga, Spain: Vernon Press.

Croft, J.B. (2009). Naming the evil one: Onomastic strategies in Tolkien and Rowling. Mythlore: A Journal of J.R.R. Tolkien, C.S. Lewis, Charles Williams, and Mythopoeic Literature, 28(1), 149–163; https://dc.swosu.edu/mythlore/vol28/iss1/10.

Czyż, R. (red.). (2014). Bogumił Hoff (1829–1894) — „odkrywca” Wisły [Bogumił Hoff (1829–1894) — the discoverer of Wisła]. Wisła: Luteranin.

Drozdowicz, Z. (2021). Zachodni ezoteryzm [Western esotericism]. Forum Akademickie, 3/2021. https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-3-2021/zachodni-ezoteryzm/

Faivre, A. (1994). Access to Western Esotericism (t. 1). Albany: State University of New York Press.

Floria, L. (2022). Mircea Eliade: The esoteric semanticism of names in fantastic stories. W: J. Boldea, C. Sigmirean, & D.-M. Buda (red.), Literary discourse today: Dialogue and multiculturalism (s. 183–192). Tîrgu Mureş: Arhipelag XXI Press.

Gałkowski, A. (2018). Names of sects: Between the unusual and manipulation. W: O. Felecan (red.), Onomastics between sacred and profane (s. 75–89). Wilmington, DE, USA / Malaga, Spain: Vernon Press.

Gęsikowska, K. (2021). „Wyższa kultura duchowa”. Program i działalność Polskiego Towarzystwa Teozoficznego na Śląsku Cieszyńskim (1919–1931) [“Higher Spiritual Culture”. The program and activity of the Polish Theosophical Society in the Cieszyn Silesia]. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Glodeanu, G. (2013). Esoteric meanings of toponymy in Mircea Eliade’s prose. W: O. Felecan (red.), Onomastics in contemporary public space (s. 435–442). Cambridge: Cambridge Scholars Publishing.

Graf, M. (2005). Granice deskrypcji [Limits of description]. Studia Językoznawcze, 4, 105–115.

Graf, M. (2020). Onimiczne imponderabilia. Kilka uwag o ekwiwalentach nazw własnych we współczesnej prozie polskiej [Onymic imponderabilia. Some remarks on the equivalents of proper names in contemporary Polish prose]. Język Artystyczny, 17, 9–33.

Grzyb, M. (2023). (Nie)zwykły obszar badawczy. Środowisko naukowe wobec badań nad ezoteryzmem i alternatywną duchowością — z perspektywy badaczy [The (un)usual research

field. The scientific community towards the study of esotericism and alternative spirituality — from the researchers’ perspective]. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne, 32(2), 31–43. https://doi.org/10.21697/ucs.2023.32.2.03

Hałas, E. (2003). Symbolizm społeczny — formy i funkcje. Perspektywa pragmatyczna [Social symbolism — forms and functions. A pragmatic perspective]. Studia Socjologiczne, 4/2003, 5–26.

Hanegraaff, W.J. (2012). Esotericism and the academy: Rejected knowledge in Western culture. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139048064

Kasperek, A. (2012). Romantyzm i New Age: Kontynuacje, podobieństwa, inspiracje [Romanticism and the New Age: Continuities, parallels, inspirations]. Studia Socjologiczne, 4/2012, 65–85. http://hdl.handle.net/20.500.12128/3533

Klibansky, R., Saxel, F., Panofsky , E. (2009). Saturn i melancholia. Studia z historii, filozofii, przyrody, medycyny, religii oraz sztuki (A. Kryczyńska, tłum.). Kraków: Universitas. (Oryginalna praca opublikowana w 1964 r.).

Kowalcze, M. (2023). Czytanie dyfrakcyjne [Diffractive reading]. Teksty Drugie, 3/2023, 295–310. https://doi.org/10.18318/td.2023.3.18

Lovejoy, A.O. (2009). Wielki łańcuch bytu. Studium historii pewnej idei [The great chain of being: A study of the history of an idea]. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Morys-Twarowski, M. (2013). Stosunki wyznaniowe [Confessional relations]. W: I. Panic (red.), Dzieje Śląska Cieszyńskiego od zarania do czasów współczesnych. T. 5: Śląsk Cieszyński od Wiosny Ludów do I wojny światowej (1848–1918) (s. 299–334). Cieszyn: Starostwo powiatowe w Cieszynie.

Patocka-Sigłowy, U. (2019a). Polska prasa ezoteryczna i wydawnictwa książkowe w latach 1890–1939. [Polish esoteric press and book publishing between 1890 and 1939]. W: M. Rzeczycka, I. Trzcińska (red.), Polskie tradycje ezoteryczne 1890–1939. T. 2: Formacje, ludzie, idee (s. 267–319). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Patocka-Sigłowy, U. (2019b). Prasa teozoficzna i wydawnictwa antropozoficzne w II RP [Theosophical press and anthroposophical publications in the Second Polish Republic]. W: M. Rzeczycka, I. Trzcińska (red.), Polskie tradycje ezoteryczne 1890–1939. T. 1: Teozofia i antropozofia (s. 232–233). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Patocka-Sigłowy, U., Rzeczycka, M. (2019). Wiedza duchowa (1934): z dziejów przedwojennej prasy ezoterycznej [‘Spiritual Knowledge’ (1934): From the history of the pre-war esoteric press]. Zeszyty Prasoznawcze, 62(3), 81–94. https://doi.org/10.4467/22996362PZ.19.040.10742

Rejter, A. (2016). Nazwa własna wobec gatunku i dyskursu [Proper name in relation to genre and discourse]. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. http://hdl.handle.net/20.500.12128/7985

Ricoeur, P. (1985). Symbol daje do myślenia [The symbol gives rise to thought] (E. Bieńskowska., S. Cichowicz, tłum.). W: Egzystencja i hermeneutyka: rozprawy o metodzie (s. 62 -80). Warszawa: PAX.

Robinson, C.L. (2010). Teratonymy: The weird and monstrous names of HP Lovecraft. Names, 58(3), 127–138. https://doi.org/10.1179/002777310X12759861710420

Rutkowski M., Skowronek, K. (2020). Onomastyczna analiza dyskursu. [Onomastic discourse analysis]. Kraków: Wydawnictwa AGH.

Rzeczycka, M., Świerzowska, A. (2023). W poszukiwaniu duchowej syntezy. Eksperymentalny tekst ezoteryczny z 1921 roku [In search of spiritual synthesis. An experimental esoteric text from 1921]. Teksty Drugie, 4/2023, 343–358. https://doi.org/10.18318/td.2023.4.19

Rzeczycka, M., Trzcińska, I. (2019). Przedmiot i metody badań nad ezoteryzmem w kontekście polskim [Object and methods of esotericism research in the Polish context]. W: M. Rzeczycka, I. Trzcińska (red.), Polskie tradycje ezoteryczne 1890–1939. T. 1: Teozofia i antropozofia (s. 11–37). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Sarna, P. (2021). Mariaż ezoteryki z nauką na łamach Wiedzy Duchowej i Lotosu [The marriage of esotericism and science in the pages of Spiritual Knowledge and Lotus]. Zeszyty Prasoznawcze, 64(1), 79–94. https://doi.org/10.4467/22996362PZ.21.006.13034

Semczuk, P. (2014). Magiczne dwudziestolecie [The magical interwar period]. Warszawa: PWN.

Skowronek, K. (2006). O roli deskrypcji jednostkowej w tekście. Od teorii logicznej do pragmatyki języka [On the role of definite description in text. From logical theory to the pragmatics of language]. W: K. Rymut, K. Skowronek, B. Czopek-Kopciuch, M. Malec (red.), Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata (s. 437–456). Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.

Sołowianiuk, P. (2014). Jasnowidz w salonie, czyli spirytyzm i paranormalność w Polsce międzywojennej [The clairvoyant in the salon, or spiritualism and the paranormal in interwar Poland]. Warszawa: Iskry.

Trzcińska, I. (2019). The mythology of Agnieszka Pilchowa. W: A. Świerzowska (red.), Polish esoteric traditions 1890–1939. Selected issues (s. 96–116). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Yates, F.A. (1964). Giordano Bruno and the hermetic tradition. London: Routledge and Kegan Paul.