Keywords
names of associations and institutions
charitable work
the Secon Polish Republic
Kraków
Abstract
The purpose of the article is the description of the names of charity associations and institutions. The nomenclature of charitable work up until now has not been the object of closer analysis, even though it is one of the most developed areas of activity among people who are socially engaged, and has a long tradition. The described group of names refers to the Second Polish Republic — a period in which organised aid activities intensified particularly owing to post-war devastation and the significant impoverishment of society. The collected onymic structures from archive resources were analysed on the basis of the theoretical-methodological approach presented in the works from the field of chrematonomastics by Artur Gałkowski. The analysis concerned two main aspects: structural and lexical-semantic.
In terms of structure, the described names do not differ from those of other associations — most of them take the form of a multi-part nominal group connected by syntactic links. They also have a descriptive character, whereas distinctive components seldom appear among them.
The specific nature of the discussed socioideonyms is also reflected in the choice of lexical components, in which features characterising the group are clear and which point to: the type of activity, the object of charitable work, the associated people, as well as the values in which they believe, whose markers are references to religion and deanthroponymic elements, most commonly designating saints regarded as patrons of those in need.
Thanks to the semantic clarity of common words used in the names of charity associations, these onymic structures can be interpreted as direct references to the world of ideals promoted by the associated people, components which build the identity of the group and shape its image within the society in which they operate.
The next stage of research work will be the comparison of names from the Second Polish Republic period with the names of contemporary charity organisations in order to capture the development trends in this area.
References
Bogusz, R. (2000). Materiały do dziejów stowarzyszeń do r. 1939 zawarte w zasobie Archiwum Państwowego w Krakowie: ujęcie statystyczne. [Material for the history of associations until 1939, included in the resources of the National Archive in Kraków: a statistical approach]. W: R. Majkowska (red.), Czy stowarzyszenia są dzisiaj potrzebne? Tradycje i teraźniejszość na przykładzie stowarzyszeń działających na terenie południowej Polski (s. 87–92). Kraków: Poligrafia Inspektoratu Towarzystwa Salezjańskiego.
Cieśla, B. (2022). Nazwy katolickich grup modlitewnych (na przykładzie wspólnot odnowy w duchu świętym) [Names of catholic payer groups (on the example of communities of the catholic charismatic reneval)]. Acta onomastica, 63(1), 69–81.
Gałkowski, A. (2007). Socjoideonimy a chrematonimy — miejsce nazw organizacji i inicjatyw społecznych w dynamice onimicznej języka [Socioideonyms and chrematonyms — the status of the names of social organisations and activities in the onymic dynamics of the language]. W: A. Cieślikowa, B. Czopek-Kopciuch, K. Skowronek (red.), Nowe nazwy własne — nowe tendencje badawcze (s. 495–508). Kraków: Wydawnictwo PANDIT.
Gałkowski, A. (2011a). Chrematonimy w funkcji kulturowo-użytkowej. Onomastyczne studium porównawcze na materiale polskim, włoskim, francuskim [Chrematonyms in the cultural-functional context. An onomastic comparative case study based on Polish, Italian and French resources]. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Gałkowski, A. (2011b). Chrematonomastyka jako autonomizująca się subdyscyplina nauk onomastycznych [Chrematonomastics as a self-autonomising subdiscipline of onomastic sciences]. W: M. Biolik, J. Duma (red.), Chrematonimia jako fenomen współczesności (s. 181–193). Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Horyń, E., Zmuda, E. (2023). Wybrane zagadnienia polskiej chrematonomastyki religijnej. Przyczynek do badań [Selected issues of Polish religious chrematonomics. Contribution to research]. Textus et Studia, 9(4), 65–76. https://doi.org/10.15633/tes.09404
Horyń, E., Zmuda, E. (2024). Nazwy zrzeszeń katolickich działających w archidiecezji przemyskiej [Names of catholic associations in the Przemyśl archidiocese]. Rocznik Przemyski, 2(28), 345–352.
Jakus-Borkowa, E. (1987). Nazewnictwo polskie [Polish proper names]. Opole: Wydawnictwo WSP.
Jakus-Borkowa, E. (2003). Chrematonimia kosmiczna. Nazewnictwo instytucji astronomicznych, programów badawczych, obserwatoriów do badania Układu Słonecznego oraz katalogów gwiazd [Outer Space chrematonymy. Names of astronomical institutions, Research programmes, observatories for examining the solar system and star catalogues]. W: M. Biolik (red.), Metodologia badań onomastycznych (s. 592–609). Olsztyn: Towarzystwo Naukowe. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego.
Jakus-Borkowa, E. (2004). Polskie nazewnictwo kosmiczne [Polish outer space terminology]. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Kantyka, S. (2013). Stowarzyszenia w ustroju społeczno-politycznym Polski w latach 1918–1939. Studium historyczno-politologiczno-prawne [Associations in the socio-political system of Poland in the years 1918–1939. A historical-political-legal study]. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.
Karamańska, M., Młynarczyk, E. (2018a). Identyfikacja osób w nazwach organizacji kombatanckich II Rzeczpospolitej [Identification of people in the names of combatant organizations in the Second Polish Republic]. Słowo. Studia Językoznawcze, 9, 58–67. https://doi.org/10.15584/slowo.2018.9.06
Karamańska, M., Młynarczyk, E. (2018b). Językowy obraz troski o Rzeczpospolitą utrwalony w nazwach stowarzyszeń [A Linguistic image of care for the Second Polish Republic as preserved in associations’ names]. Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica, 13, 13–24. https://doi.org/10.24917/20831765.13.2
Karamańska, M., Młynarczyk, E. (2019). Komponenty eksponujące cechę żeńskości w nazwach stowarzyszeń II Rzeczpospolitej [Components exposing the feminine quality in the names of associations in the Second Polish Republic]. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica, 14, 67–78. https://doi.org/10.24917/20831765.14.6
Kłosińska, K. (2008). O nazwach współczesnych polskich ugrupowań politycznych [On the names of contemporary Polish political parties]. Poradnik Językowy, 657, 37–60. https://poradnik-jezykowy.uw.edu.pl/issue/78
Kowalik, K. (2010a). Podstawowe typy strukturalne nazw własnych współczesnych teatrów w Polsce [Basic strucural types of names of modern Polish theatres]. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica, 5, 126–136. http://hdl.handle.net/11716/4889
Kowalik, K. (2010b). Strukturalne typy nazw własnych polskich współczesnych szkół wyższych [Structural types of proper names of contemporary Polish universities]. W: R. Przybylska, J. Kąś, K. Sikora (red.), Symbolae grammaticae in honorem Boguslai Dunaj. (s. 349–358). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Kowalik, K. (2011). Nazwy własne polskich współczesnych towarzystw naukowych i kulturalnych [Proper names of contemporary Polish scentific and cultural societies]. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia Logopaedica, 4, 277–286. http://hdl.handle.net/11716/13107
Krzysztofek, K. (2014). Stowarzyszenia katolickie w Krakowie w latach 1918–1939. Studium historycznoprawne [Catholic associations in Cracow in the period 1918–1939. A historical-legal case study]. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Łeś, E. (1994). Organizacje obywatelskie w Europie Środkowo-Wschodniej [Civic organisations in Central and Eastern Europe]. Washington: World Allianc for Citizen Participation.
Łeś, E. (2001). Zarys historii dobroczynności i filantropii w Polsce [An outline of the history of charitable and philanthropic activity in Poland]. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Młynarczyk, E. (2019). Tendencje nazwotwórcze w chrematonimii społecznościowej II Rzeczypospolitej (na przykładzie nazw stowarzyszeń) [Trends related to the creation of names in the social chrematonymy of the Second Polish Republic (based on the names of associations)]. Onomastica, 63, 209–226. https://doi.org/10.17651/ONOMAST.63.11
Nowakowska, M., Odaloš, P. (1999). Nazwy organizacji politycznych i banków [Names of political organisations and banks]. Zeszyty Naukowe WSHE w Łodzi. Filologia Polska. Językoznawstwo, 3(5), 39–47.
Panek, B. (1986). Krakowskie organizacje charytatywne [Charitable organisations in Kraków]. Kraków: Polskie Towarzystwo Teologiczne.
Rutkowski, M., Skowronek, K. (2020). Onomastyczna analiza dyskursu [Onomastic discourse analysis], Kraków: AGH.
SJPDor = W. Doroszewski (red.) (1959–1968). Słownik języka polskiego [Polish language dictionary]. T. I–XI. Warszawa: PWN.
SW = J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.). (1902). Słownik języka polskiego [Polish language dictionary] (t. 2). Warszawa: nakładem prenumeratorów i Kasy im. Mianowskiego.
Szelewski, M. (2004). Pragmatyczna interpretacja ergonimów komercyjnych na przykładzie nazw szkół językowych [Pragmatic interpretation of commercial ergonyms, as exemplified by names of language schools]. Onomastica, 49, 165–179.
Szelewski, M. (2010). Ergonimy komercyjne w polskiej i rosyjskiej przestrzeni językowej. [Commercial ergonyms in Polish and Russian linguistic space]. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Šrámek, R., (2009). Onomastica sacra — jej status i cele [Onomastica sacra — its status and purposes]. W: P. Bortkiewicz, S. Mikołajczak, M. Rybka (red.), Język religijny dawniej i dziś (s. 287–293). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie Studia Polonistyczne.
WSJP PAN = Żmigrodzki, P. (red.) (b.d.w.). Wielki słownik języka polskiego [Great dictionary of Polish]. Instytut Języka Polskiego PAN. https://wsjp.pl/
Żurek, W. (1996). Dzieje fundacji księcia Aleksandra Lubomirskiego w Krakowie (ul. Rakowicka 27) w latach 1893–1950 [The history of Prince Aleksander Lubomirski’s Foundation in Kraków (27 Rakowicka Street) in the years 1893–1950]. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne, 65, 443–558. https://doi.org/10.31743/abmk.8669